Józef Kotas
Milejowiec
wieś trojga imion
1847 - 1997
MACIERZ
Metryka
Dzieje terenów zamieszkałych obecnie przez Milejowian są dziejami wielce ciekawymi bowiem sięgają zamierzchłych i bardzo odległych nam czasów -czasów podziałów plemiennych. Plemię, które tereny te zamieszkiwały nazywano Łęczycanami. Zajmowało ono znaczne połacie kraju środkowej części, het aż za Pilicę po Zamów i Małogoszcz. Ziemie milejowskie wchodziły w skład tego terytorium. Powszechnie wówczas stosowane podboje plemienne powodowały ciągłe zmiany podległości administracyjnej. Tak było też i z ziemią milejowską. W XII wieku wojewoda sieradzki, nota bene, brat wojewody łęczyckiego, dokonał najazdu i ziemie te anektował. Od tej pory, część terenów obecnego województwa piotrkowskiego należała do ówczesnego województwa sieradzkiego. „Piotrkowskie" obejmowało pograniczne tereny Wielkopolski, Małopolski i Mazowsza. Stanowiło klamrę która te ziemie spinała.
Historia Milejowca jest ścisłe i nierozerwalnie związana, z przeszłością i bogatą historią Milejowa. Podobnie jak jabłko od jabłoni tak Milejowiec niewiele oddalił się od Milejowa, od swej etnicznej i biologicznej macierzy. „Pępowinę" zależności stanowią więzy geograficzne, administracyjne, gospodarcze, komunikacyjne, wyznaniowe, obyczajowe, rodowe i wszelkie inne jakie występują w małych społecznościach.
Nim zrodził się Milejowiec, pierwej był Milejów - wieś niegdyś książęca, wieś o bogatej przeszłości historycznej. Dla historycznego porządku rzeczy, jak i dla oddania słuszności sprawie, zasadnym staje się poświęcenie Milejowowi odrębnej informacji - informacji, która w konsekwencji, w końcowej fazie wyjaśni wiele spraw dotyczących Miiejowca. Zestawienie kilku odległych nam dat, pozwoli na właściwe umiejscowienie Milejowa w czasie i historii oraz ustali jego „metrykę".
Rozpatrując rzecz w układzie historycznym należy zestawić i przeanalizować kilka dat, zapisów i zdarzeń, mających dla sprawy zasadnicze zdarzenie a mianowicie:
Rok 1065 - pierwsza wzmianka o CASTROM ROSPIR - czyli o kasztelanii rozpierskiej. (Kasztel = gród, zamek, mała twierdza) Kasztelan = urzędnik książęcy, zarządzający kasztelanią tzn. zamkiem i przyległym doń terytorium. Kasztelania była pierwszym, podstawowym organem zarządzania., była zalążkiem przyszłej administracji.
Hierarchicznie kasztelan był urzędem niższym od urzędu wojewody. Sąsiadami kasztelanii rozpierskiej były -kasztelania wolborska i kasztelania żarnowska.
Rok 1136 - Bulla papieża Innocentego II do arcybiskupa gnieźnieńskiego, mocą której gród Wolborz zobowiązuje się do płacenia czterech grzywien na uposażenie opactwa w Mogilnie Wielkopolskim. Nadanie to sięga roku 1062 w którym król Bolesław Śmiały wyznaczył na rzecz tego opactwa cztery grzywny z grodu wolborskiego. Bulla = dokument papieski wydawany w sprawach wielkiej wagi.
Rok 1175 - Książe Kazimierz Sprawiedliwy, wydaje dokument fundacyjny (Cod. Dipl. Poi. 1-13) dla klasztoru XX Cystersów w Sulejowie a Piotr arcybiskup gnieźnieński nadaje mu dziesięciny. Pierwsi zakonnicy do Sulejowa przybyli z Francji - z Marymundu. Wznieśli kościół pod wezwaniem Św. Floriana. Akt fundacyjny księcia stanowił iż „osada Milejów przeznaczona na uposażenie zakonu zostaje".
W historiografii przyjęto zasadę w myśl której datę pierwszej wzmianki uznaje się umownie za datę narodzin miejscowości. Nie jest to adekwatne do zaistniałych faktów, bowiem wzmiankować można o czymś co już dawno istnieje. Oczywistym jest, że w owych czasach zamków czy osad nie budowało się w ciągu jednego roku, czy nawet w ciągu kilku lat - procesy te trwały zazwyczaj dziesiątki lat Można zatem uznać że faktyczne urodziny danej miejscowości są dużo wcześniejsze. Tak też zapewne było i z Milejowem.
Opactwo = klasztor = w zakonach benedyktynów, cystersów, trapistów
i. i. na którego czele stoi opat
Rok 1179 - Możny ród Witów herbu „Janina" z którego pochodził biskup płocki, pisany Vitusem, rozpoczął w swych dobrach kolonizację puszcz nad rzeką Strawą i Luciążą. Dla uczczenia Św. Wita, tworzy fundację Witów i w roku 1179 zakłada opactwo reguły Św. Norberta - czyli zakon XX. Norbertanów (zakon Norbertanów, założony został w roku 1120 przez arcybiskupa magdeburskiego Norberta). W Witowie wybudowano klasztory - męski i żeński.
Rok 1217 - Willerm - opat z Sulejowa, wyrokiem księcia Leszka odzyskuje „przypisańców" którzy od klasztoru wyzwolić się usiłowali. W dokumencie tym po raz pierwszy wymieniony jest Piotrków słowami „Qui hoc indicavit in Petricovo". W związku z tym, że nieznany jest dokument lokacyjny miasta Piotrkowa, datę 1217 przyjęto jako pierwszą wzmiankę o Piotrkowie.
Rok 1222 - 4 lutego - w Piotrkowie, książę Leszek, zatwierdza klasztorowi z Sulejowa przypisańców z Milejowa i z Cieni nadanych przez swego ojca księcia Kazimierza.
Rok 1370 - Piotrków staje się siedzibą powiatu. Władzę w mieście z ramienia króla sprawuje starosta. Siedziba kasztelami -- Rozprza traci na znaczeniu i wchodzi w skład powiatu piotrkowskiego. Następuje zmiana ról i podległości administracyjnej. Niegdyś Piotrków podlegał Rozprzy teraz zaś Rozprza podlega Piotrkowowi.
Z zestawienia wyżej podanych dat, wynikają dla Milejowa ważne
stwierdzenia a mianowicie:
-rok 1176 - jest formalną metryką"- datą odkrycia Milejowa.
- akt fundacyjny, w myśl którego osada Milejów przekazana zostaje
klasztorowi na uposażenie świadczy o tym że:
- do roku 1176 Milejów był wsią książęcą
- od roku 1176 Milejów stał się lenną wsią kościelną zakonu
Cystersów, a później zakonu Norbertanów w Witowie.
Z dostępnych materiałów wynika, że opieka „wielebnych" trwać miała przez wieki, bo aż do czasów narodowej żałoby - do czasów rozbiorów, do czasów wielkiej kasaty. Car nie proszony władca tej części Polski zniósł wszelkie przywileje nadane kościołowi przez uprzednie władze, jednocześnie rozwiązał - skasował większość zakonów na ziemiach polskich.
Tak padły pobliskie zakony. W roku 1819 rozwiązano zakony - w Witowie i w Sulejowie.
Analizując przyczyny częstego wyzbywania się dóbr książęcych czy królewskich na rzecz kościoła, przez aktualnie panujących, nasuwa się spostrzeżenie, że były to zwykłe „łapówki”.
Kazimierz II Sprawiedliwy, książę z dynastii Piastów, syn króla Bolesława Krzywoustego i Salomei z Bergen, po śmierci brata Henryka Sandomierskiego, obejmuje przyznaną mu przez starszego brata, Bolesława Kędzierzawego dzielnicę z ośrodkiem w Wiślicy. Z biegiem czasu, drogą rodzinnych rozgrywek, książę obejmuje dalsze dzielnice, dobra i stanowiska.
- od roku 1166 piastuje stanowisko księcia Wiślickiego,
- od roku 1173 piastuje tytuł księcia sandomierskiego,
- od roku 1177 obejmuje stanowisko księcia krakowskiego oraz
uprawnienia zwierzchności na książętami polskimi.
- od roku 1186 obejmuje w posiadanie Kujawy i Mazowsze.
W roku 1177 powołany przez panów Małopolski na tron krakowski, jako princeps, pragnąc tron ten uzyskać, posługuje się argumentem wielce przekonywującym, znanym również w wieku XX a mianowicie łapówką. Łapówkę stanowiły przywileje i darowizny.
W roku 1180 na zjeździe w Łęczycy, książę nadaje duchownym specjalne przywileje (Milejów zostaje podarowany klasztorowi z Sulejowa) w zamian za co, książę uzyskał całkowite poparcie duchowieństwa - drugiej siły w kraju - w wyniku czego mógł zasiąść na tronie. Pół wieku później, książę Leszek Biały, syn Kazimierza II Sprawiedliwego i Heleny, w walce o stale wyrywana mu władzę, w celu zapewnienia sobie stałego poparcia duchowieństwa, w roku 1222 w Piotrkowie, potwierdza nadane przez ojca przywileje. Wcześniej jeszcze książę Leszek - w roku 1207 - oddał się wraz z całym krajem pod opiekę papieża Innocentego III. Zamordowanie księcia Leszka wiązane jest z tym oddaniem się papieskiej opiece.
Zauważyć należy, że takie „wartości" jak przywileje, dostojeństwa, stanowiska, brzęcząca moneta oraz inne „podarunki" mimo znacznego upływu czasu - nawet wieków - nic nie straciłyby na swym znaczeniu i wartości.
LOKACJA
POŁOŻENIE GEOGRAFICZNE
- tereny obejmujące miejscowości przyległe do Milejowa tj. Milejowiec,
Longinówka, Janówka i Kolonia Milejów, umownie nazywać będziemy
„Starym Milejowem.
Obszar ten znajduje się w centralnej Polsce, na południowo - wschodnim
skłonie Wysoczyzny Piotrkowskiej, stanowiącej południowy skraj Niziny
Środkowopolskiej.
Teren łagodnie nachylony ku południowi, ku rzece Luciąży. Dolina Luciąży
i jej liczne dopływy - strumienie i różnego rodzaju cieki nacinają względnie
płaską powierzchnię i nadają w ten sposób charakterystyczną
i urozmaicona rzeźbę terenu.
Jest to teren płaski i praktycznie bezleśny, o niewielkim areale łąk i pastwisk. Gro powierzchni stanowią pola uprawne. Bonitacja gleb tego terenu wykazuje znaczne zróżnicowanie - od klasy II do klasy V. Przeważają gleby pszenno - buraczane. Milejów jest terenem wybitnie rolniczo -hodowlanym.
NAZWA
- do dziś nie ustalono od czego wywodzi się ta przyjemna i sympatyczna
nazwa. Na ten temat istnieje kilka hipotez i przypowieści. Jedna z nich
mówi, że określenie, nazwa Milejów pochodzi od wyrazu „mila", tj. od
odległości Milejowa do Piotrkowa, bowiem odległość ta wynosi jedną milę.
Twierdzenie to należy uznać za wątpliwe, ponieważ pierwsza wzmianka
o Piotrkowie pochodzi z roku 1217, o Milejowie zaś z roku 1176 czyli o pół
wieku wcześniej. Należy sądzić, że w owym czasie nie istniały ścisłe związki
między tymi miejscowościami. Za bardziej prawdopodobne należy uznać,
że chodziło raczej o milę odległości o kasztelani w Rozprzy, której Milejów
administracyjnie podlegał.
Według innej hipotezy, nazwa Milejów pochodzi od nazwiska domniemywanego założyciela wsi Mileja - być może rycerza. W sferze domniemywań, wersja bardzo prawdopodobna.
Kolejna przypowieść podaje, że miejscowość ta była bardzo spokojna, przyjemna i bardzo miła. Dla uczczenia tego stanu rzeczy miejscowości tej nadano imię Milejów.
Która z tych hipotez jest prawdziwa trudno dociec. Faktem jest że nazwa jest miła i sympatyczna.
PODLEGŁOŚĆ ADMINISTRACYJNA
W wiekach X - XI w wyniku szeroko stosowanego osadnictwa na ziemiach Polski, powstawały jednostki terytorialne zwane „opolami" których głównym zadaniem było sprawowanie funkcji urzędu administracyjnego danego terenu. Najbliższymi Milejowa opolami były opole w Rozprzy i opole w Wolborzu. Z upływem lat, stosownie do zachodzących w kraju zmian, opola przekształciły się w „kasztelanie" czyli w ośrodki administracji państwowej.
Kasztelania Wolborska z nadania Bolesława Krzywoustego przeszła na własność biskupów kujawskich, natomiast kasztelania Rozpierska była własnością książęcą - była gniazdem rodu Niegodziców. Oba okręgi należały do terytorium księstwa Łęczyckiego, które w czasach Polski dzielnicowej, było osobnym księstwem. W latach 1261 - 64 z prowincji łęczyckiej wydzielono księstwo Sieradzkie które otrzymał książę Leszek Czarny, syn Kazimierza. Księstwo to po Leszku Czarnym, objął Władysław Łokietek rodzony brat Leszka - późniejszy król Polski.
W nowych granicach administracyjnych znalazła się kasztelania Rozpierska, a razem z nią ziemia Milejowa. Od tego czasu Milejów należał do księstwa Sieradzkiego. Przez następne wieki należał do województwa sieradzkiego. Kasztelanie, działalność swą prowadzili do XIV -XV wieku.
Następujące w kraju przemiany, spowodowały przeżycie się ustroju kasztelańskiego. W XIV wieku, po zjednoczeniu Królestwa Polskiego, dzielnice książęce przekształciły się w województwa lub w ziemie, zaś kasztelanie w starostwa grodowe, natomiast okręgi kasztelańskie przekształciły się w powiaty. Podział na powiaty utrzymał się do czasów zaboru rosyjskiego.
W owym czasie pojawia się już niższy stopień urzędu samorządu terytorialnego - gmina. Pełny rozwój gmin nastąpił w okresie porozbiorowym. W zaborach pruskim i austriackim obowiązywały gminy jednowioskowe zaś w zaborze rosyjskim, gminy zbiorowe.
Wypada się zastanowić nad rolą Milejowa w rozwoju administracji urzędu gminy. Milejów, wieś wielce leciwa, będąca ośrodkiem kultury, jako że tu mieściła się parafia, szkoły, sklepy, spółdzielnie, rzemieślnicy, nigdy nie była gminom, poza krótkim okresem kiedy był siedzibą okrojonego urzędu Gromadzkiej Rady Narodowej. Gmina zawsze nazywała się Krzyżanów - z siedzibą w Milejowie. Zaszczytną funkcję siedziby urzędu gminy Milejów piastował do roku 1937.
Z faktów możliwych do ustalenia wynika, że terenowa władza
administracyjna - czyli gmina - od roku 1884 stale mieściła się w Milejowie,
mimo że nazywała się Krzyżanów. Fakt ten trwał aż do roku 1937, kiedy to
wewnętrzne sfary oraz wzajemne zawiści kandydatów z terenu Milejowa,
startujących w wyborach na stanowisko wójta, spowodowało rozdzielenie
się głosów i utratę większości wyborczej. Wykorzystała to strona przeciwna -
konkurencja, którą stanowili chłopi z równie bogatej wsi Krzyżanów, której
nazwę od dawna gmina nosiła. Wygrawszy wybory na stolcu obsadzili
swego wójta i spowodowali przeniesienie siedziby urzędu gminy z Milejowa
do pobliskich Krzyżanowi Siomek - byle tylko wyprowadzić urząd gminy z
Milejowa. W ten tak przykry sposób Milejów przestał być siedzibą władz
gminy. Budynek który niegdyś tętnił życiem, nagle opustoszał. Skorzystała z
tego miejscowa szkoła. Przeniesiono tam kilka klas z istniejącej ale znacznie
przepełnionej szkoły „Skólskiego". Stan „bezrządu” trwał dość długo, bo aż
do roku 1954 tj. do czasu powołania Gromadzkich Rad Narodowych - GRN.
Władza do Milejowa wróciła nie na długo, bo tylko do roku 1972 i
terytorialnie znacznie okrojona - bowiem obejmowała tylko teren wsi
Milejowiec, Milejów, Kolonia Milejów, Janówka i Longinówka. Siedzibą
GRN był budynek gromadzki dobudowany do budynku zlewni mleka.
Wójtowie nazywali się - Przewodniczący Gromadzkiej Rady Narodowej.
Funkcję tę pełnili
- M. Matera z Janówki
- Błażej Włoka z Milejowca
- Józef Kukulski z Koi. Milejów
- Józef Jagiełło z Milejowca
Następny etap - to wielka reforma administracyjna przeprowadzona w roku 1975 (druga połowa ery E. Gierka) której zamiarem było przybliżenie społeczeństwa do władzy. W efekcie wyszło wręcz odwrotnie - przybliżono władzę do społeczeństwa. Zniesiono szczebel pośredni jakim był powiat, w zamian za to miejsce 17 województw, utworzono 49 województw, stwarzając w ten sposób dwustopniową podległość administracyjną tzn.:
gmina - województwo
W wyniku tej reformy teren Milejowa „przypisano" do nowo utworzonej gminy Piotrków Trybunalski. Podległość ta nie trwała zbyt długo ponieważ w początkach lat 80-tych dokonano kolejnego przetasowania, podporządkowując teren Milejowa władzy sąsiedniej gminy, gminie Rozprza. Mocny niegdyś Milejów utracił władzę całkowicie i na długo. Po wiekach wrócił pod jurysdykcję Rozprzy.
Na przestrzeni minionych wieków, w zależności od tego kto sprawował władzę naczelną - król, car czy cesarz, stosowano różne formy i rodzaje administracji państwowej.
Najwcześniej istniały kasztelanie, potem województwa, powiaty, gminy, gubernie, krejsy, distrikty i generalgouwernementy, a następnie GRN i znów gminy i województwa.
Podległość administracyjna Milejowa na przestrzeni minionych wieków przedstawia się następująco:
1176-1262-Milejów - Kasztelania Rozprza - Księstwo Łęczyckie
1262-1795-Milejów - Kasztelania Rozprza - Księstwo Sieradzkie
- Powiat Piotrków - woj. sieradzkie
- Gmina Krzyżanów, pow. Piotrków, woj. sieradzkie
1795-1866-Milejów - Gmina Krzyżanów z siedzibą w Milejowie,
- pow. Piotrków, gubernia Kalisz
- 1866-1919-Miłejów- Gmina Krzyżanów z siedzibą w Milejowie,
pow. Piotrków Tryb., gubernia Piotrków Tryb.
- 1919-1937-Milejów - Gmina Krzyżanów z siedzibą w Milejowie,
pow. Piotrków Tryb., woj. łódzkie
- 1937-1939-Milejów - Gmina Krzyżanów z siedzibą w Słomkach,
pow. Piotrków Tryb., woj. łódzkie
- 1939-1945-Milejów - Gemainde Krzyżanów z siedzibą w Siomkach,
Kreis (pow.) Piotrków Tryb., Distrikt=obwód Radom,
Generalne Gubernatorstwo - Kraków
- 1945-1954-Milejów - Gmina Krzyżanów z siedzibą w Siomkach,
pow. Piotrków Tryb., woj łódzkie
- 1954-1972-Milejów - GRN z siedzibą w Milejowie, pow. Piotrków Tryb.,
woj. łódzkie
- 1972-1975-Milejów - Gmina Piotrków Tryb., pow. Piotrków Tryb.,
woj. łódzkie
- 1975-1980-Milejów - Gmina Piotrków Tryb., woj. Piotrków Tryb.
- 1980- -Milejów - Gmina Rozprza, woj. Piotrków Tryb.
STATUS
Jak już wcześniej wzmiankowano, Milejów jest wsią starą, leciwą około 850 lat liczącą. Z zestawienia dat - daty pierwszej wzmianki i daty roku jubileuszu oraz matematycznego wyliczenia, wynika, że miejscowość ta liczy 820 lat Dodawszy do tego 25 - 30 lat, niezbędnych do jej powstania, otrzymujemy liczbę 850, W istniejących dokumentach, brak wyraźnego stwierdzenia, określającego jaki status posiadała wieś w owym czasie. Czy była to wieś rycerska z legendarnym mężem Milejem od którego podobno powstała nazwa?, czy była to wieś książęca?, a może była królewszczyzną. Z analizy dostępnych autorowi dokumentów wynika, że Milejów w owych czasach był wsią książęcą. Świadczy o tym dokument fundacyjny wydany przez księcia Kazimierza II znajdujący się w „kopiarzu sulejowskim".
W roku 1176 Kazimierz II zwany sprawiedliwym, książę z dynastii Piastów, syn Bolesława Krzywoustego i Salomei z Bergen na onczas książę sandomierski, późniejszy król Polski, pragnąc podnieść poziom gospodarczy kraju, sprowadza do Polski zakon, księży Cystersów i lokuje ich w pobliskim Sulejowie. Książe przekazuje tymże braciszkom w formie „wiana" wieś Milejów, jako uposażenie zakonu. Od tego czasu książęcy Milejów stał się wsią kościelną i przez parę wieków podlegał władzy kościelnej. Po upływie pewnego okresu czasu, po dokonaniu porozumień między zakonami, wieś Milejów przejęta została przez zakon Norbertanów z Witowa, odległy od Milejowa o ok. 3,5 km.
Praojcowie nasi, byli przypisanymi, pańszczyźnianymi chłopami braciszków zakonnych. Stan ten trwał przez 634 lata, aż do czasu wielkiej kasaty.
W XIX wieku - w roku 1819 - Car Aleksander I - ówczesny władca Polski, przeprowadził na terenie całego Królestwa Polskiego powszechną i całkowitą kasację dóbr zakonnych i kościelnych.
Mocą tego ukazu Milejów stał się wsią rządową. Potwierdza to słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich z roku 1885 T. VI - „w roku 1827 Milejów, wieś rządowa". Stan ten nie trwał zbyt długo - zaledwie 20 lat - bowiem w roku 1838, następny car, Car Mikołaj I w ramach szeroko stosowanego planu totalnej rusyfikacji Polski, dobra milejowskie, przekazuje jednemu ze swych pułkowników, jako dar za zasługi w tłumieniu Powstania Listopadowego.
Przekazanie Milejowa zasłużonemu pułkownikowi dokonane zostało na zasadzie majoratu. Milejów przestał być wsią rządową, stał się natomiast wsią prywatną, wsią dziedziczną, - wieczystą darowizną. Dziedziczenie dóbr Milejowskich trwało 76 lat - aż do czasów I wojny światowej, do roku 1914 do czasu wkroczenia wojsk niemieckich.
Śledząc uważnie historię Milejowa, zauważamy, że wieś ta na przestrzeni wieków kilkakrotnie zmieniała swój status, a z tym podległość administracyjną i służbową. Pokazuje to poniższe zestawienie,
do - 1176 - - wieś książęca – kasztelania Rozprza
1176 - 1819 - 6431ata -wieś kościelna, zakonu OO. Cystersów
1819 - 1838-21 lat -wieś rządowa - Skarbu Państwa
1838- 1914 -761at - wieś dziedziczna - majorat
1914 - - 82 lata - wieś samorządowa w administracji państwowej
Zestawiając powyższe daty, możemy ustalić okresy podległości i zależności ekonomicznej wsi Milejów od ówczesnych mocodawców. Najdłużej bo aż 643 lata - tj. sześć i pół wieku Milejów był wsią kościelną.
Do wyjaśnienia pozostaje jeszcze szereg ważnych dla Milejowa zagadnień, takich choćby, jak:
- jakie były losy Milejowa w czasie najazdu Tatarów?
Czy Tatarzy byli w Milejowie? - wiadome jest że byli w pobliskim Witowie, którego ograbili i spalili.
- Historycy podają, że w tej okolicy - w Sulejowie i w Wolborzu, król
Władysław Jagiełło gromadził wojska i inne służby w drodze na
Grunwald, przeciw Krzyżakom. Czy Milejów brał w tym udział?, Czy miał swoje wojska?
- Jaką rolę pełnił Milejów w czasie piotrkowskich sejmów, zjazdów i synodów?
- Czy Milejów brał udział w powstaniach - kościuszkowskim,
listopadowym, styczniowym i w innych zrywach narodowych?
- Okupacja niemiecka -1939 -1945 i postawa Milejowian.
SĄSIEDZI
Najbliżej Milejowa położonymi i bezpośrednio z nimi graniczącymi są wsie nazwać by można rodzinne tzn. Longinówka, Milejowiec, Kolonia Milejów oraz Janówka. Wsie zrodzone w XIX wieku z osady „Stary Milejów". Drugi następny krąg odległości obejmuje:
od zachodu - wieś Piaski, Krzyżanów, Glina od północy - wieś Zalesice, Witów od wschodu - wieś Kłudzice (Sutemosty) od południa - wieś Cekanów
Wsie Witów, Kłudzice, Cekanów, Krzyżanów są wsiami równie starymi co Milejów. Witów, Cekanów, Kłudzice (nazywające się wówczas „Sutemosty”) wymieniane są już w roku 1282 w dokumencie Biskupa Filipa, legata papieskiego, dotyczącego ugody między opatami sąsiednich klasztorów -klasztoru OO. Cystersów w Sulejowie i klasztoru OO. Norbertanów w Witowie. Pierwsza wzmianka o Krzyżanowie nosi datę - rok 1218. Jest to dokument mówiący o tym iż wieś Krzyżanów stanowi uposażenie fundacji witowskiej.
Milejów posiada również sąsiadów o szczególnym znaczeniu historycznym. Zaliczyć do nich należy: Rozprzę, Sulejów, Witów oraz Piotrków.
Rozprza - jest ważna historycznie z tego względu, że jako niegdysiejsza kasztelania, sprawowała władzę administracyjną nad Milejowem.
Sulejów i Witów szczególnymi są dla Milejowa, a to z tego względu że przez sześć i pół wieku, Milejów był lenną wsią klasztorów, najpierw klasztoru zakonu O.O. Cystersów z Sulejowa a następnie klasztoru zakonu O.O. Norbertanów z Witowa.
Piotrków- wówczas jeszcze nie Trybunalski, przejął władzę z grodu Rozprzy a później i z klasztorów. Piotrków gród 38 sejmów tyleż samo synodów oraz bardzo wielu różnych zjazdów. Od roku 1578 miasto Trybunału Koronnego, czyli stanowego sądu szlacheckiego rozpatrującego apelacje od wyroków sądów ziemskich, grodzkich i podkomorskich w sprawach karnych i cywilnych. Trybunał koronny, zbierał się dla Wielkopolski - w Piotrkowie i sądził przez pół roku, zaś dla Małopolski - w Lublinie i sądził drugie pół Roku.
ROZPRZA
Zawiązkiem Rozprzy był drewniane - ziemny gród położony wśród bagien na prawym brzegu rzeki Luciąży - na wschód od obecnej osady. Zabytki archeologiczne poświadczają istnienie grodu już w IX wieku. Był on ośrodkiem związku terytorialne - sąsiedzkiego zwanego opolem, a po powstaniu państwa polskiego został centrum jednostki administracyjnej -kasztelanii.
Pierwsza wzmianka o Rozprzy znajduje się w podrobionym dokumencie z roku 1065 czyli w tzw. falsyfikacie mogileńskim, który wśród nadań Bolesława Śmiałego dla opactwa benedyktynów, klasztoru w Mogilnie wymienia opłatę siedmiu grzywien z grodu rozpierskiego.
Następne potwierdzenie istnienia grodu kasztelańskiego przynosi bulla papieża Innocentego II z roku 1136.
W roku 1247 Kazimierz, syn Konrada księcia mazowieckiego zagarnął Rozprzę młodszemu bratu Ziemowitowi. Do lat 60-tych XIII wieku kasztelania Rozpierska należała do księstwa łęczyckiego. Do podboju znalazła się w nowo utworzonym księstwie sieradzkim, które w XIV wieku przekształciło się w województwo. W tymże stuleciu rolę administracyjną kasztelani przejęły starostwa i powiaty. W okresie wczesno-średniowiecznym obok grodu istniało zapewne podgrodzie. Prawdopodobnie już w XII wieku Rozprza wraz z okolicznymi wsiami została nadana przez księcia rycerzom z rodu Nagodziców, pieczętujących się herbem Jelita.
W roku 1344 Kazimierz Wielki wyznaczając drogi dla kupców cudzoziemskich, którzy udając się na Węgry i Ruś wymienia wśród starych komór celnych Rozprzę.
W XIII - XIV wieku Rozprza utraciła znaczenie gospodarcze i administracyjne na rzecz Piotrkowa, który wyrósł na pograniczu rozmierskiej kasztelani. W XVI stuleciu Rozprza była małym miasteczkiem szlacheckim, niewiele różniącym się od wsi, gdy królewski Piotrków przeżywał okres świetności jako miasto sejmowe a później trybunalskie. Poważne straty poniosła Rozprza w XVII wieku w czasie najazdu szwedzkiego. W drugiej połowie XVII wieku stała się ośrodkiem wypadowym konfederatów barskich pod dowództwem regimentarza województwa sieradzkiego, Józefa Zaremby, który wówczas był właścicielem Rozprzy. W okresie powstania styczniowego okolice Rozprzy (Lubień) był terenem szkolenia oddziałów powstańczych. W roku 1870 Rozprza utraciła prawa miejskie.
SULEJÓW
Sulejów powstał we wczesnym średniowieczu u przeprawy przez rzekę Pilicę, gdzie przy drodze ze Śląska i Wielkopolski na ziemie ruskie pobierano dla księcia cło. Dokument opatrzony datą 1145 - zwany falsyfikatem, trzemeszeńskim - podaje iż w Sulejowie znajdowały się już karczmy - świadczy to o znacznym rozwoju osady. W roku 1176 książę Kazimierz Sprawiedliwy nadał Sulejów zakonowi Cystersów, którzy przybyli z Francji z Morimondu. Pierwszy mały kamienny kościół zbudowali mnisi przed rokiem 1232. Po jego zakończeniu przystąpili do budowy klasztoru. Podczas najazdu Tatarów w rok ul 259 opactwo zostało spalone. W roku 1410 w opactwie kwaterował Władysław Jagiełło -w drodze pod Grunwald. W roku 1431 opactwo ponownie zostało spalone przez Tatarów. W czasie najazdu szwedzkiego w klasztorze krótko przebywał król Jan Kazimierz. Szwedzi po zajęciu Sulejowa zakonników wymordowali i rozpędzili a klasztor obrabowali. Kościół i klasztor uległy pożarowi także w roku 1790. Celem sprowadzenia cystersów do Sulejowa było umacnianie katolicyzmu i szerzenie kultury rolnej. Opactwo Sulejowskie należało do najbogatszych w kraju. Nadania książąt i królów, możnowładców kościelnych i świeckich oraz szlachty stworzyły wielkie bogactwo. Liczne wsie, dochody targowe i zwolnienia od podatków oparte na przywilejach królewskich a także sądownictwo nad poddanymi umacniały pozycję gospodarczą klasztoru. Nagromadzone zasoby materialne i finansowe pozwoliły na zbudowanie okazałego opactwa. Główną siłą wykonawczą robót budowlanych byli ciężko pracujący poddani zniewoleni chłopi. Sulejów jako miasto nigdy nie wyrósł na większy ośrodek miejski, spełniał jedynie funkcję lokalnego rynku w obrębie dóbr opactwa. Długotrwałe konflikty z innymi opactwami między innymi z opactwem Norbertanów w Witowie, wojny szwedzkie z połowy XVII wieku oraz wielki pożar w roku 1731 doprowadziły klasztor i miasto do znacznego zubożenia. Złą sytuację ekonomiczną miasta i klasztoru pogłębiły jeszcze rozbiory w tym odcięcie klasztoru od miasta granicą zaborczą austriacko-pruską.
W roku 1819 nastąpiła kasata opactwa, zabudowania klasztorne przeszły na skarb państwa a kościół stał się kościołem parafialnym.
W roku 1870 Sulejów utracił prawa miejskie, które ponownie odzyskał dopiero w roku 1927.
WITÓW
Witów wieś niegdyś książęca, z czasem, w drodze stosowanych nadań przeszła w ręce rycerskiej rodziny Witów herbu Janina. Pochodzący z tej rodziny biskup płocki, pisany Vitusem, założył w 1179 roku w swych dobrach opactwo reguły Św. Norberta i wybudował klasztory żeński i męski. Zadaniem zakonów miała być walka z szerzącymi się wówczas w Europie nowinkami religijnymi o podłożu polityczno - społecznym. W roku 1241 w czasie najazdu Tatarów na Polskę, jeden z przeciągających oddziałów dokonał napadów na Witów. Klasztory splądrowano i spalono, mieszkańców opactwa wymordowano. Z życiem uszły tylko trzy zakonnice. Ocalałe Norbertanki przeniesiono w bezpieczniejsze miejsce, do klasztoru w Busku. Po odbudowie klasztor ponownie został spalony w roku 1265 przez kolejny najazd Tatarów.
Opactwo mające nie małe włości, jak Witów, Zalesice, Kałek, Kłudzice, Stobnica, Ręczno, Oprzężów, Piekary i inne zostało odbudowane i doszło do dużego znaczenia. W okresie odbywanych w Piotrkowie zjazdów, sejmów walnych i synodów często przebywali w nim dostojnicy duchowni i świeccy. Dobrobyt opatów Witowskich, przeszedł do przysłów, skoro mówiono - „czerwony jak witowski opat*. Posiadłości Norbertanów graniczyły z posiadłościami opactwa cystersów w Sulejowie. Granicą naturalną na pewnym odcinku była rzeka Luciąża. Głośne były wielowiekowe spory i zatargi obu klasztorów o prawo budowania młynów na Luciąży, łowienia ryb, polowania na bobry itp. oraz zatargi o „przypisańców" i należne z tego tytułu dziesięciny.
W czasie najazdu Szwedzkiego w roku 1657 klasztor został obrabowany a po zdobyciu Piotrkowa król Szwedzki obawiając się zarazy panującej wmieście po oblężeniu, zamieszkał w Witowie.
Po zakończeniu wojny przez wiele lat usuwano zniszczenia i dopiero w roku 1677 opat Jakub Rychlewicz zakończył odbudowę i rozbudowę. W latach 1741 - 1784 przeprowadzono gruntowną przebudowę kościoła i klasztoru w stylu późno barokowym. Bardzo znamienne dla klasztoru zagrożenie przyszło zgoła z innej strony. Ukazem władz carskich w dniu 17 kwietnia 1819 zakon uległ kasacji. Opactwo po ponad sześciuset latach istnienia, które było w pełnym rozkwicie - zlikwidowano. Kościół klasztorny przekształcono w kościół parafialny p.w. Św. Małgorzaty, pozostały zaś majątek przeszedł na skarb państwa.
